มหาปัญญชาดก

มหาปัญญชาดก

ครั้งหนึ่งนานแสนนานมาแล้ว ณ แคว้นโกศลอันรุ่งเรือง พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงครองราชย์ด้วยทศพิธราชธรรม ทรงเป็นกษัตริย์ผู้เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงปรีชาสามารถเป็นที่เลื่องลือไปทั่วสารทิศ แต่กระนั้น แม้แต่กษัตริย์ผู้ทรงปัญญาที่สุด ก็ยังสามารถมีเรื่องให้ประหลาดพระทัยได้เสมอ

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับอยู่บนพระแท่นบรรทม ทรงพระสุบินนิมิตอันน่าอัศจรรย์ ทรงเห็นดอกบัวสีทองอร่ามดอกหนึ่ง ผลิบานอยู่กลางสระน้ำใหญ่ กลีบดอกของมันสะท้อนแสงอาทิตย์ยามเช้า งดงามจนยากจะพรรณนา แต่สิ่งที่ทำให้พระองค์ทรงพิศวงยิ่งกว่านั้น คือดอกบัวดอกนั้นได้ผลิบานออกจาก ก้อนเสมหะ อันใหญ่เท่าผลมะพร้าว!

เมื่อตื่นบรรทม พระองค์ทรงครุ่นคิดถึงพระสุบินนิมิตนั้นอย่างหนัก ทรงสงสัยในความหมายอันลึกลับ พระองค์ทรงเรียกประชุมเหล่าพราหมณ์ผู้รู้ในเวทมนตร์และโหราศาสตร์ เพื่อไขปริศนาแห่งความฝัน

"ท่านทั้งหลาย" พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสด้วยพระสุรเสียงที่เต็มไปด้วยความฉงน "เราได้ฝันเห็นสิ่งประหลาด บัวทองผลิจากเสมหะ อันนี้หมายถึงสิ่งใดเล่า?"

เหล่าพราหมณ์ต่างก็ก้มหน้าครุ่นคิด บางคนก็กระซิบกระซาบกัน แต่ไม่มีใครสามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้ จนกระทั่งพราหมณ์เฒ่าผู้หนึ่ง ซึ่งเป็นที่เคารพยิ่งในความรอบรู้ ได้กราบทูลขึ้น

"มหาราชเจ้า" พราหมณ์เฒ่ากล่าวด้วยความนอบน้อม "ความฝันนี้ลึกซึ้งนัก แต่ตามตำราโบราณ บัวทองที่ผลิจากเสมหะนี้ หมายถึง ผู้ที่จะเกิดมาเป็นพระโพธิสัตว์ พระองค์นั้นจะมีปัญญาเลิศล้ำประดุจทองคำ แต่จะถือกำเนิดในตระกูลที่ต่ำต้อย อันเปรียบเสมือนเสมหะที่ถูกทอดทิ้ง"

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงฟังแล้วก็ยิ่งสงสัย "แล้วเราจะทราบได้อย่างไรว่าผู้ใดคือผู้นั้น?"

"หากพระองค์ทรงประสงค์จะทราบ" พราหมณ์เฒ่ากล่าว "ขอจงให้คนไปเฝ้าดูสิ่งผิดปกติที่จะเกิดขึ้นในเมือง หากมีเด็กทารกที่เกิดมาพร้อมกับ ดวงตาที่เปล่งประกายดุจดวงดาว และ ส่งเสียงหัวเราะอันไพเราะราวกับเสียงระฆัง เมื่อแรกเกิด ผู้นั้นแหละคือผู้ที่พระองค์ทรงตามหา"

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเห็นชอบ จึงมีรับสั่งให้เหล่าขุนนางและข้าราชบริพารกระจายกำลังกันไปทั่วเมือง เพื่อสอดส่องดูเด็กแรกเกิดที่มีลักษณะพิเศษตามที่พราหมณ์เฒ่าได้ทำนายไว้

วันเวลาผ่านไป จนกระทั่งมีข่าวหนึ่งส่งมาถึงพระราชวัง ข้าราชบริพารคนหนึ่งรายงานด้วยความตื่นเต้นว่า

"มหาราชเจ้า! มีเด็กทารกเพิ่งเกิดที่บ้านของ คนจัณฑาล ผู้หนึ่งในย่านสลัม ดวงตาของเด็กผู้นี้เปล่งประกายราวกับดวงดาวจริงๆ และเมื่อแรกเกิด นางได้ส่งเสียงหัวเราะอันไพเราะจนผู้ที่ได้ยินต่างก็รู้สึกยินดี!"

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงตื่นเต้นยิ่งนัก ทรงรีบรุดไปยังบ้านของคนจัณฑาลทันที เมื่อไปถึง ทรงเห็นเด็กน้อยนอนอยู่ในเปล ท่ามกลางความยากจนข้นแค้นของครอบครัว แต่สิ่งที่ปรากฏแก่สายตาของพระองค์ คือดวงตาของเด็กน้อยคู่นั้น สุกใสราวกับดวงดาวที่เจิดจ้าในราตรีกาล และเมื่อเด็กน้อยหันมามองพระองค์ ก็ส่งเสียงหัวเราะอันรื่นหู ดุจเสียงระฆังที่กังวาน

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงตระหนักได้ทันทีว่า เด็กน้อยผู้นี้คือผู้ที่ทรงสุบินนิมิตถึง จึงทรงมีรับสั่งให้นำเด็กน้อยผู้นี้มาเลี้ยงดูในวัง ให้ชื่อว่า เด็กชายมหาปัญญา และทรงโปรดให้การศึกษาอย่างดีที่สุด

เมื่อเด็กชายมหาปัญญาเติบโตขึ้น ความเฉลียวฉลาดและปัญญาอันล้ำเลิศของเขาก็ปรากฏชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ เขาเรียนรู้สิ่งต่างๆ ได้อย่างรวดเร็ว สามารถตอบคำถามที่ซับซ้อนได้อย่างง่ายดาย แม้แต่ปราชญ์ผู้เฒ่าในราชสำนักก็ยังต้องทึ่งในความรู้ความสามารถของเขา

วันหนึ่ง เกิดภัยแล้งครั้งใหญ่ขึ้นในแคว้นโกศล ผู้คนอดอยากเป็นจำนวนมาก พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงกังวลพระทัยยิ่งนัก ทรงปรึกษาหารือกับเหล่าขุนนางและปราชญ์ทั้งหลาย แต่ก็ไม่มีใครสามารถหาวิธีแก้ไขปัญหานี้ได้

ในที่สุด เด็กชายมหาปัญญา ซึ่งขณะนั้นเติบโตเป็นหนุ่มแล้ว ก็ได้เข้าเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศล

"มหาราชเจ้า" เด็กชายมหาปัญญาถวายบังคม "ข้าพระองค์มีวิธีที่จะช่วยให้พ้นจากภัยแล้งนี้"

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทอดพระเนตรด้วยความหวัง "เจ้ามีวิธีอย่างไรเล่า มหาปัญญา?"

"ข้าพระองค์ได้สังเกตเห็นว่า ภูเขาทางทิศเหนือ นั้นมีลักษณะพิเศษ หากเราทำการขุดอุโมงค์เชื่อมต่อกับ แม่น้ำที่อยู่เบื้องหลัง เมื่อน้ำไหลผ่านอุโมงค์นั้น ก็จะสามารถนำมาหล่อเลี้ยงไร่นาของเราได้"

เหล่าขุนนางต่างก็หัวเราะเยาะ "เด็กน้อยเอ๋ย เจ้าพูดจาเพ้อเจ้อ ภูเขาจะมาเชื่อมกับแม่น้ำได้อย่างไร!"

แต่พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเชื่อมั่นในปัญญาของมหาปัญญา พระองค์ทรงมีรับสั่งให้มหาปัญญานำทีมวิศวกรและคนงานไปทำการขุดอุโมงค์ตามที่เขาเสนอ

แม้จะถูกต่อต้านและดูถูก มหาปัญญาก็ไม่ย่อท้อ เขาใช้ความรู้และความสามารถในการวางแผน และนำพาคนงานให้ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านไปไม่นาน อุโมงค์อันยาวเหยียดก็ถูกขุดสำเร็จ เมื่อเปิดประตูอุโมงค์ น้ำจากแม่น้ำเบื้องหลังก็ไหลทะลักเข้ามาหล่อเลี้ยงแผ่นดินที่แห้งแล้งอย่างน่าอัศจรรย์

ชาวเมืองต่างก็แซ่ซ้องสรรเสริญในความสามารถของมหาปัญญา และขอบคุณพระเจ้าปเสนทิโกศลที่ทรงมีวิสัยทัศน์ในการเชื่อมั่นในตัวเขา

ต่อมา มีเหตุการณ์สำคัญอีกครั้งหนึ่ง เมื่อมี ยักษ์ ตนหนึ่งซึ่งมีพละกำลังมหาศาล อาละวาดทำร้ายผู้คนในเมือง ประชาชนต่างหวาดกลัว ไม่มีใครกล้าต่อกรกับยักษ์ตนนั้น

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเรียกมหาปัญญาเข้าเฝ้าอีกครั้ง

"มหาปัญญา" พระองค์ตรัสด้วยความกังวล "ยักษ์ตนนี้ร้ายกาจยิ่งนัก เราจะทำเช่นไรดี?"

มหาปัญญาตอบอย่างมั่นใจ "มหาราชเจ้า อย่าทรงกังวล ข้าพระองค์มีวิธีจัดการกับยักษ์ตนนี้"

เขาได้สังเกตพฤติกรรมของยักษ์มาโดยตลอด และพบว่ายักษ์ตนนี้กลัว เสียงกลองอันดัง และ แสงสว่างอันเจิดจ้า

"ข้าพระองค์จะให้คนตีกลองให้ดังที่สุดเท่าที่จะทำได้ และจะนำกระจกมาสะท้อนแสงอาทิตย์เข้าใส่ยักษ์ เมื่อยักษ์ตกใจและสับสน ข้าพระองค์จะเข้าไปจับตัวมัน"

ตามแผนการของมหาปัญญา ทหารได้ตีกลองอย่างกึกก้อง พร้อมกับใช้กระจกเงาขนาดใหญ่สะท้อนแสงอาทิตย์เข้าใส่ยักษ์ ยักษ์ตกใจจนเสียการทรงตัว มหาปัญญาจึงฉวยโอกาสนี้พุ่งเข้าไปใช้กำลังจับยักษ์ไว้ได้สำเร็จ

เมื่อยักษ์ถูกจับได้ มหาปัญญาก็ได้สั่งสอนให้ยักษ์กลับใจ เลิกอาละวาด และสัญญาว่าจะไม่ทำร้ายผู้คนอีกต่อไป ยักษ์ตนนั้นได้สำนึกผิดและกลับตัวเป็นคนดี

ข่าวความสามารถของมหาปัญญาได้เลื่องลือไปไกล จนถึงหูของ กษัตริย์แห่งแคว้นอื่น ซึ่งมี มาร ตนหนึ่งเป็นที่ปรึกษา กษัตริย์องค์นั้นทรงริษยาในความเจริญรุ่งเรืองของแคว้นโกศล จึงทรงวางแผนที่จะยึดครอง

มารได้ยุยงให้กษัตริย์องค์นั้นส่ง ปริศนาคำทาย อันยากยิ่ง ไปท้าทายมหาปัญญา หากมหาปัญญาสามารถตอบได้ ก็จะยอมจำนน หากตอบไม่ได้ ก็จะถือเป็นข้ออ้างในการทำสงคราม

ปริศนาคำทายที่ถูกส่งมานั้นยากจะหยั่งถึง แต่ด้วยปัญญาอันหาที่เปรียบมิได้ของมหาปัญญา เขาก็สามารถไขปริศนาเหล่านั้นได้ทั้งหมด

เมื่อมารรู้ว่าแผนการของตนไม่สำเร็จ ก็โกรธแค้นอย่างมาก จึงแปลงร่างเป็น เสือ ตัวมหึมา พุ่งเข้าโจมตีมหาปัญญา

มหาปัญญาไม่ได้หวาดกลัว เขาใช้สติปัญญาพิจารณาถึงจุดอ่อนของเสือ เขาเห็นว่าเสือตัวนั้นมี ดวงตา ที่เป็นจุดอ่อน

เมื่อเสือพุ่งเข้ามา มหาปัญญาก็หลบหลีกอย่างคล่องแคล่ว แล้วใช้ ไม้แหลม แทงเข้าที่ดวงตาของเสืออย่างแม่นยำ เสือร้องโหยหวนด้วยความเจ็บปวด และอ่อนแรงลง

เมื่อเสืออ่อนแรง มหาปัญญาก็ใช้กำลังเข้าจับเสือ และเมื่อถอดหน้ากากของเสือออก ก็ปรากฏร่างของมารที่แปลงมา

เมื่อมารถูกเปิดเผย มหาปัญญาได้นำมารไปถวายแด่พระเจ้าปเสนทิโกศล พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงชื่นชมในความสามารถของมหาปัญญาเป็นอย่างยิ่ง และทรงมีรับสั่งให้มหาปัญญาเป็น อัครมหาเสนาบดี ผู้ดูแลราชการบ้านเมือง

ภายใต้การนำของมหาปัญญา แคว้นโกศลก็เจริญรุ่งเรืองยิ่งกว่าเดิม ผู้คนอยู่เย็นเป็นสุข ปราศจากภัยอันตราย

วันเวลาผ่านไป มหาปัญญาได้บำเพ็ญบารมีต่างๆ อย่างไม่ขาดสาย ด้วยปัญญาอันเฉียบแหลม และความเมตตาต่อสรรพสัตว์

เมื่อใกล้จะถึงกาลอันควร มหาปัญญาก็ได้ละจากโลกนี้ไป เกิดในภพภูมิที่สูงส่ง

คติธรรม

ปัญญาที่แท้จริงย่อมปราศจากอคติ และไม่ถูกจำกัดด้วยชาติกำเนิด

บารมีที่บำเพ็ญ

ปัญญาบารมี